10 zakazanych książek, które doskonale znasz – powszechna cenzura

cenzura
  • 98
  •  
  •  

Od wynalezienia ruchomej czcionki książki stały się powszechnie dostępne. Dzięki zawartej w nich wiedzy zwykli ludzie mogli poszerzyć swoje horyzonty. Już nie tylko najbogatsze i najbardziej wpływowe jednostki miały dostęp do pisanych ręcznie woluminów.

Wraz z popularyzacją wynalazku Gutenberga, rozwinęły się lepkie macki cenzury, która w wielu częściach świata do dzisiaj trzyma za gardło najbardziej znanych pisarzy świata.

 

LEWIS CARROLL ALICJA W KRAINIE CZARÓW

Dzisiaj dzieło Lewisa Carrolla uchodzi za klasykę literatury dziecięcej. W końcu opowiada o dorastaniu, kłopotach związanych z akceptacją własnego ciała i innych kwestiach, które trapią młodzież. Książka do dzisiaj cieszy się niesłabnącą popularnością.

Jednak nie każdy dostrzegł edukacyjne walory w dziele Lewisa Carrolla. W 1931 roku gubernator chińskiej prowincji Hunan, pan Ho Chien uznał, że przypisanie zwierzętom ludzkiej mowy było zniewagą dla człowieka.

Na dodatek pisarz ośmielił się uczyć dzieci, że zarówno ludziom jak i zwierzętom trzeba okazywać taki sam szacunek. Zdaniem cenzora, głoszenie podobnych tez było katastrofalne i niedopuszczalne.

 

GEORGE ORWELL FOLWARK ZWIERZĘCY

Pisarz ukończył pracę nad powieścią pod koniec lutego 1944 roku. Podobno był zadowolony ze stworzonego dzieła, dlatego z pewnością nie spodziewał się, że będzie miał kłopoty z jego publikacją.

Wydawcy odrzucali maszynopis Folwarku zwierzęcego ze względu na naciski ze strony brytyjskiego Ministerstwa Informacji. Urząd twierdził, że powieść ma antyrosyjski charakter. Za wydanie opinii był odpowiedzialny Peter Smollett (Peter Smolka), będący dziennikarzem, wydawcą i agentem sowieckim.

W czasie II wojny światowej, ZSRR było ważnym sojusznikiem Wielkiej Brytanii. George Orwell nawet nie miał co marzyć o wydaniu książki krytykującej Związek Radziecki. Jednak nie tylko w komunistycznej Rosji dzieło pisarza było zakazane.

W 2002 roku w Zjednoczonych Emiratach Arabskich zabroniono czytania Folwarku zwierzęcego w szkołach. Zdaniem cenzorów, książka zawierała teksty sprzeczne z wartościami islamskimi – chodziło głównie o mówiącą świnię. Arabowie nie byli w stanie przełknąć tak gorzkiej pigułki. Książka do dzisiaj jest zakazana w Korei Północnej i częściowo ocenzurowana w Wietnamie.

 

ALDOUS HUXLEY NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT

W 1932 roku powieść została zakazana w Irlandii – oficjalnym powodem było propagowanie rozwiązłości seksualnej. W tym samym czasie książkę ocenzurowano również w Australii (na okres pięciu lat).

Zespół Iron Maiden odniósł się do tego utworu w piosence Brave New World. Wokalista Bruce Dickinson śpiewa, że zostaliśmy zaplanowani i przeklęci w tym nowym wspaniałym świecie.

W dziele Huxley’a królowały trzy wartości – wspólność, identyczność i stabilność. Wszelkie działania zmierzały do tego, by ludzie zaakceptowali swoje nieuchronne przeznaczenie społeczne.

Zdaniem pisarza jedni ludzie nadawali się wyłącznie do bycia idealnymi robotnikami, inni mieli wyższe przeznaczenie. Robotnik miał być zadowolony ze swojej sytuacji społecznej, a żeby nie posiadał żadnych wyższych ambicji, celowo obniżało się jego poziom umysłowy.

W ten sposób społeczeństwo dbało o to, by poziom zadowolenia z życia był dla każdego taki sam. W idealnych warunkach takie odgórne działanie przyczyniłoby się do ustania wyścigu szczurów. Jednak w praktyce jest to niemożliwe, ponieważ istniejące nierówności społeczne tylko wzmagają niezadowolenie jednostek niżej usytuowanych w hierarchii.

Choć dzieło uznawane jest za antyutopię i przedstawia tylko wyizolowaną część społeczeństwa, to mam wrażenie, że dzisiaj Nowy wspaniały świat zyskuje na znaczeniu. Huxley stworzył powieść będącą proroctwem naszych czasów.

Dzisiaj nie naprawia się raz zepsutego sprzętu. Cierpimy na niechęć do wszelkich przejawów starości, odrzucamy religię i inne wartości, które niegdyś miały znaczenie. Może jeszcze nie stać nas na porzucenie wyścigu szczurów, ale pewne punkty wspólne już zaczynają się pojawiać.

 

ADOLF HITLER MEIN KAMPF

Hitler napisał książkę podczas pobytu w więzieniu w Landsbergu. Pierwszą część z życiorysem wodza wydano w 1925 roku, druga – zawierająca podstawy teorii antysemickich i narodowo-socjalistycznych – ukazała się dwa lata później.

Dopiero pod koniec 1938 roku książka zyskała wielką popularność i sprzedała się w ponad 4 milionach egzemplarzy. Historia związana z cenzurą Mein Kampf jest prawie tak obszerna jak sama wojna, którą wywołał autor woluminu.

Książka została zakazana w Rosji i niektórych krajach europejskich. Zakaz czytania dzieła Hitlera obowiązywał również w Gwatemali podczas reżimu Jorge Ubico. W Niemczech, prawa autorskie należały do rządu federalnego Bawarii. Od roku 1945 władze landu zdecydowały o zakazie druku książki.

W obiegu pozostały jedynie istniejące kopie, które sprzedawano jako książki w stylu vintage. Od tamtej pory biblia nazistów została zapomniana. Dopiero dwa lata temu powróciła ze śmietnika historii, ponieważ po 70 latach od śmierci Hitlera Mein Kampf stało się wolnym dziełem.

W 2016 roku książkę wydano ponownie – tym razem w formie komentarza. Dzieło opatrzone przeszło trzema tysiącami komentarzy sprzedało się w liczbie 85 tysięcy egzemplarzy.

W Polsce Mein Kampf była zakazana do 1992 roku. Mimo to, jej oficjalne tłumaczenie raczej się w kraju nie pojawi. Polskie prawo zabrania propagowania treści o charakterze nazistowskim.

Jeśli którykolwiek wydawca będzie chciał wprowadzić na rynek dzieło Adolfa Hitlera, to pierwszym czytelnikiem zostanie prokurator. To on będzie miał za zadanie ocenić czy przygotowana do druku pozycja ma charakter naukowy czy inny – niedozwolony.

 

GEORGE ORWELL 1984

Chyba każdy kojarzy Wielkiego Brata – pojęcie, które na stałe przeniknęło do kultury masowej. Kiedy George Orwell pisał 1984 pewnie nie spodziewał się, że jego wyobrażenia o przyszłości spełnią się w tak dużym stopniu. W końcu książka miała być tylko futurystyczną antyutopią. Niestety, mieściła się w swoich ramach gatunkowych tylko przed nastaniem lat 80-tych i 90-tych.

Dzisiaj wszechobecna cenzura, nowomowa i odczłowieczenie nikogo nie dziwi. Żyjemy w trudnych czasach, które dawno temu zostały przewidziane – i nie była to przepowiednia Nostradamusa, tylko powieść dziennikarza i doskonałego obserwatora świata.

1984 została zakazana przez Związek Radziecki w 1950 roku. Józef Stalin wiedział, że książka była satyrą napisaną w oparciu o jego rządy. Jego narcystyczna osobowość z pewnością nie mogła pozwolić na dopuszczenie do druku podobnego paszkwila. Dopiero w 1990 roku ZSRR zalegalizowało książkę i po edycji dopuszczono ją do druku.

Również w Polsce – aż do 1989 roku – książka była dostępna wyłącznie w tak zwanym drugim obiegu. Co ciekawe, dzieło Orwella miało być zakazane również w USA i Wielkiej Brytanii podczas kryzysu kubańskiego – w latach 60-tych.

 

BIBLIA

Do dzisiaj mówi się, że Biblia jest najpopularniejszą książką wszechczasów. Zgodnie z szacunkowymi danymi przez ostatnie 50 lat sprzedano 3,9 mld egzemplarzy księgi. Nie zmienia to jednak faktu, że tłumaczenie, sprzedaż i dystrybucja Biblii jest w wielu krajach zabroniona lub znacznie utrudniona. Obecnie księga jest zakazana w Arabii Saudyjskiej.

 

KORAN

Podobnie mają się sprawy z Koranem, który był cenzurowany lub zakazywany w różnych częściach świata. Jednak ruchy związane z całkowitym zakazem rozpowszechniania muzułmańskiej księgi raczej nie występują na Zachodzie. Dotyczy to jedynie skrajnie prawicowych ugrupowań politycznych, ale ich też jest jak na lekarstwo.

W 2013 roku rosyjski sąd ocenzurował Koran ze względu na obecność ekstremistycznych treści. W wyniku czego nie obyło się bez kontrowersji i protestów muzułmańskiej mniejszości.

 

ANTON LAVEY BIBLIA SATANISTYCZNA

Założył i przewodniczył Kościołowi Szatana. W wieku 24 lat studiował pasję życia – czarną sztukę. Raz w tygodniu wygłaszał wykłady na temat duchów, wampirów, wilkołaków, snów i przepowiedni. Jego mowy przyciągały tłumy.

Z całej grupy audytorium wyłoniło się bardziej hermetyczne środowisko – Magiczne Koło. Ich celem było odprawianie rytuałów opracowanych przez Antona LaVey’a. LaVey zebrał całą bibliotekę książek opisujących czarne msze i ceremonie, w których wyznawcy mieli zwracać się do diabła reprezentującego przeciwieństwo Boga.

W 1966 roku powstał Kościół Szatana, który funkcjonował w oparciu o biblię napisaną przez LaVey’a. Zaprezentowane są tam podstawy satanizmu. Książkę zakazano podczas apartheidu w RPA w latach 1973-1993 ze względów moralnych.

 

JAMES JOYCE ULISSES

Kiedyś uznawana za kontrowersyjne dzieło pełne nieprzyzwoitych treści, dzisiaj arcydzieło modernizmu. Co by nie mówić, Ulisses wciąż cieszy się niesłabnącą popularnością.

Zakaz czytania książki obowiązywał w Wielkiej Brytanii do 1936 roku. Ulisses był również tymczasowo zabroniony w USA ze względu na nieprzyzwoite treści dotyczące seksu. Zakaz obalono w 1933 roku.

Powieść została zbanowana również w Australii w latach 1929-1937. Później całkowity zakaz zmienił się w ograniczenie dostępności dla osób poniżej 18 roku życia. Ograniczenia wiekowe obowiązywały do 1953 roku.

 

LYMAN FRANK BAUM CZARNOKSIĘŻNIK Z KRAINY OZ

Pewnie wielu z Was doskonale zna tę książkę – inni, jeśli jej nie czytali, to całkiem możliwe, że oglądali film nakręcony na jej podstawie. Jakby nie patrzeć, powieść Lymana Bauma zyskała ogromną popularność wśród dzieci i młodzieży.

Co ciekawe, Czarnoksiężnik z Krainy OZ był pierwszą młodzieżową książką fantasy w historii amerykańskiej literatury. Dzisiaj książka zaliczana jest do kanonu literatury dla dzieci.

Historia pokazuje nam, że tak popularne dzieła nigdy nie dają rady uciec przed kontrowersjami. W latach 30-tych i ponownie w latach 50-tych książka została wycofana z amerykańskich szkół i bibliotek.

Powodem zakazu było promowanie niezdrowych wartości przez niezależną bohaterkę. Na dodatek dziewczynka zadawała się z bezbożnymi postaciami, a czarownice i latające małpy były nie do zaakceptowania w oczach opinii publicznej.

Potem szum wokół powieści na chwilę ucichł. W 1964 roku historyk Henry Littlefield napisał artykuł, w którym stwierdził, że Czarnoksiężnik z Krainy Oz, to nie tylko powieść dla dzieci, ale również alegoria sytuacji polityczno-gospodarczej USA.

Autorowi artykułu chodziło głównie o konflikt wokół kwestii oparcia dolara na złocie. Ta sprawa była głównym tematem dwóch kampanii prezydenckich w 1896 i 1900 roku.

Według Littlefield’a autor książki miał być zwolennikiem wymienialności banknotów na złoto i srebro. Miały o tym świadczyć nawiązania zawarte w opowieści. W końcu droga brukowana złotą kostką doprowadziła główną bohaterkę do celu. Dodatkowo pomocne okazały się srebrne buty, które nosiła dziewczynka.

Jeśli uważasz, że cenzura którejkolwiek z tych książek miała sens, to napisz o tym w komentarzu. Chętnie poznam Twój punkt widzenia.

 

ŹRÓDŁA:

Zdjęcie pochodzi z serwisu www.pexels.com – licencja CC Zero.

Lista zbanowanych książek

www.telegraph.co.uk

Twórca i redaktor bloga Kultura Masowa. Uwielbia twórczość Edgara Allana Poego i Salvadora Dali. Oprócz czytania książek, rysowania i oglądania filmów, wie co się dzieje na europejskich boiskach piłkarskich.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *