Zakazane książki – Wybitni pisarze, którzy zmagali się z cenzurą

zakazane książki
  • 21
  •  
  •  

Wiedzieliście, że Harry Potter jest najczęściej zakazywaną serią książek w Stanach Zjednoczonych? Cenzura i zamiatanie pod dywan spraw ważnych społecznie jest tak stare jak sam akt tworzenia. Wybitni pisarze od wieków musieli zmagać się z cenzorami. Zakazane książki leżały już w średniowiecznych bibliotekach.

George Orwell napisał kiedyś powieść pt. 1984, gdzie w doskonały sposób przedstawił działanie cenzury. Warto przeczytać jego dzieło, choćby po to, by uświadomić sobie w jak trudnych czasach żyjemy. Nie tylko w Polsce cenzuruje się fakty, a artyści od zawsze zmagali się z przeciwnościami losu – w tym właśnie z cenzurą. Wydawałoby się, że doczekanie XXI wieku rozwiąże ten problem rodem z głębokiego komunizmu. Jednak nawet w epoce nowoczesności nietrudno podać przykłady zakazanych autorów.

 

J.K. ROWLING

Choć J.K. Rowling cierpiała na depresję i żyła z zasiłku dla bezrobotnych, zdołała stworzyć najpopularniejszego bohatera przełomu XX i XXI wieku. Wybitni pisarze z całego świata mogą jej jedynie zazdrościć tak wielkiej rozpoznawalności. Niektórzy pracują na uznanie całe życie, inni zyskują je dopiero po śmierci. Tymczasem brytyjska pisarka stała się popularna błyskawicznie, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki.

Niestety nawet tak duże osiągnięcie nie nadało jej statusu quoKsiążki o młodym czarodzieju podlegają cenzurze w kilku krajach – nawet tych wysoko rozwiniętych. Przygody Harry’ego Pottera są najczęściej zakazywaną książką w Stanach Zjednoczonych i mocno krytykowane przez irańską prasę. Największa fala krytycznych głosów płynie ze strony związków wyznaniowych, które zarzucają Rowling promowanie okultyzmu i uprawiania czarów.

Cóż, rodzicom dzieci, które nie mogą czytać książek o Potterze, należy tylko współczuć. Nie ma nic gorszego niż zawężanie horyzontów myślowych młodego człowieka oraz zniechęcanie do czytania, co podkreślała sama autorka.

 

WYBITNI PISARZE NOSTALGICZNEGO REALIZMU – SALMAN RUSHDIE

Zaczynał jako copywriter. Pracował dla kilku agencji reklamowych. Jednak już wtedy zajmował się pisaniem powieści, ale robił to raczej dla własnej satysfakcji. Dzisiaj słynie z opisywania relacji świata zachodniego ze wschodem. Swego czasu został uhonorowany Nagrodą Bookera za książkę pod tytułem Dzieci północy. Jego twórczość charakteryzuje się magicznym realizmem.

 

KONTROWERSYJNE KSIĄŻKI

Kilka z jego powieści znajduje się w centrum kontrowersji – Szatańskie Wersety (1988) zostało zakazane w 13 krajach! Książki nie da się kupić między innymi w Indiach, Sudanie czy Pakistanie. Wydanie książki spowodowało, że Rushdie został skazany przez sąd islamski na śmierć. Cóż, jeśli nie znacie żadnych powieści Salmana Rushdie’a to trzeba to czym prędzej nadrobić, zanim zakażą go również w Europie.

 

SZTANDAROWA POWIEŚĆ KURTA VONNEGUTA

Książka pod tytułem Rzeźnia numer 5 (1969) znalazła się w centrum cenzorskiej debaty już w momencie pojawienia się na rynku. Powieść łączy w sobie opis zdarzeń z czasów II wojny światowej z elementami absurdu, satyry i science-fiction. Książka jest tak dobra, że otrzymała 18. miejsce w rankingu najlepszych powieści anglojęzycznych XX wieku według Modern Library.

Wcześniej żadni pisarze nie poruszyli tematu terroryzowania homoseksualistów przez Nazistów. W rezultacie, powieść Kurta Vonneguta została wyrzucona z wielu bibliotek. Najpopularniejszy przypadek manifestacji przeciwko twórczości pisarza miał miejsce w pewnej szkole, gdzie dyrektor spalił publicznie 32 kopie Rzeźni numer 5.

 

VLADIMIR NABOKOV

Napisana przez Nabokova Lolita (1955) miała trudną historię. Utwór opowiada o mężczyźnie zafascynowanym niedojrzałymi dziewczynkami oraz o jego erotycznej fascynacji dwunastoletnią pasierbicą – tytułową Lolitą. Temat pedofilii sprawił, że przez wiele lat dzieło uchodziło za skandalizujące, a autor nie mógł go opublikować.

 

USA – OSTATNI BASTION MORALNOŚCI

Nabokov próbował wydać książkę w Stanach Zjednoczonych, ale żadne wydawnictwo nie chciało się zgodzić. Książka ukazała się dopiero we Francji, wydana przez małe wydawnictwo Olympia Press, słynące z drukowania „fikcji erotycznej”. Powieść została zakazana w Wielkiej Brytanii, podobnie jak w kilku innych krajach.

Pod warstwą zewnętrzną, Lolita jest kunsztowną opowieścią zawierającą liczne nawiązania do innych dzieł literackich oraz gry językowe. Stanowi również portret społeczeństwa Stanów Zjednoczonych, ale przypięta łatka na długo zmieniła odbiór książki wśród czytelników.

 

GUSTAVE FLAUBERT

Mistrz francuskiego realizmu nie zdołał uciec od kontrowersji. Nie brakowało osób oskarżających go o niemoralność. Jego powieść – Pani Bovary (1856) – aż kipiała od kontrowersji. Autor opisał historię młodej, pięknej i sfrustrowanej Emmy. Flaubert odziera ze złudzeń prowincjonalne życie i małżeństwo oraz ukazuje upadek kobiety już w chwili zawarcia związku z mężczyzną.

Autor od początku swojej działalności interesował się kobietami łamiącymi normy obyczajowe. Według niektórych źródeł, inspiracją do napisania Pani Bovary była historia rodziny wiejskiego lekarza, wielokrotnie zdradzanego przez żonę. Restrykcyjne normy obyczajowe panujące wtedy we Francji, doprowadziły do tego, że książkę na pewien czas zakazano.

 

ZAKAZANE KSIĄŻKI TONI MORRISON

Jest autorką doskonale znaną cenzorom i krytykom. W 1993 roku została laureatką Literackiej Nagrody Nobla. Zadebiutowała powieścią The Bluest Eyes wydaną w 1970 roku, opisującą osamotnienie czarnoskórego dziecka w społeczeństwie przesiąkniętym rasistowskimi uprzedzeniami. To była woda na młyn dla opinii publicznej – wszyscy doskonale wiemy, co się w tamtym okresie działo w Stanach Zjednoczonych.

Również Pieśń Salomonowa (1977) i Umiłowana (1987) spotkały się z namowami społeczeństwa, żeby władze usunęły je z bibliotek. Książki Morrison poruszały tabu, jakim były uprzedzenia rasowe i przemoc seksualna. Pisarka prowokowała do myślenia zwykłych zjadaczy chleba, co nie spodobało się pewnym środowiskom.

 

MARKIZ DE SADE

Ten francuski pisarz nie jest już dzisiaj szczególnie pamiętany. Zmarł na początku XIX wieku we Francji. Jednak zostawił po sobie coś, co na zawsze zmieniło postrzeganie człowieka przez psychologów i psychiatrów. Od nazwiska pisarza pochodzi słowo “sadyzm” – nazwa jednego z zaburzeń preferencji seksualnych.

Co ciekawe, pod koniec XVIII wieku markiz de Sade cieszył się ogromną popularnością, ale już na początku XIX stulecia zatarto niemalże wszelkie ślady pamięci pisarza. W swoich dziełach starał się wniknąć w umysł  człowieka i zdemaskować jego pierwotny instynkt.

Jego opowiadania powstały w okresie Rewolucji Francuskiej. Teksty zawierały liczne opisy przemocy, kazirodztwa czy pedofilii. Aż trudno sobie wyobrazić jakie pisarz wzbudzał kontrowersje, skoro nawet współcześnie znalazłyby się całe tłumy wrogów jego twórczości.

Społeczeństwo postrzegało pisarza zarówno jako seksualnego dewianta jak i bojownika o wolność literacką. Mówiło się, że de Sade celowo używał tego rodzaju języka, by jego dzieła zyskały większy rozgłos. Ze względu na swoje dzieła, ponad połowę życia spędził w więzieniach.

 

DAVID HERBERT LAWRENCE

Autor klasycznych powieści, takich jak Kochanek Lady Chatterley (1928) czy Zakochane kobiety (1920) musiał zmagać się z ostrą cenzurą. Jego książki szeroko komentowały 20-wieczne społeczeństwo i zachodzące w nim przemiany. Lawrence skupił się w swojej twórczości na pokazywaniu zmian w relacjach międzyludzkich i pojmowaniu seksualności.

Pisarz używał języka uznawanego wtedy za niezwykle wulgarny i prowokujący. Chociaż prawda jest taka, że ówczesne społeczeństwo tolerowało co najwyżej pocałunek w dłoń. Jego książki uznawano za pornograficzne. Zakazano ich w wielu krajach, w tym w Wielkiej Brytanii, gdzie zakaz utrzymywał się aż do roku 1960.

Zakazane książki są dla większości społeczeństwa abstrakcją. Przecież żyjemy w dobie wolności słowa i obyczajów; ale może to tylko pozory. Do tej pory pewnie większość z Was kojarzyła cenzurę tajnymi zbiorami watykańskimi lub średniowiecznym spisem. Na szczęście dzisiaj nie praktykuje się już palenia woluminów na stosie. W końcu w dobie internetu byłoby to niepraktyczne. Miejcie jednak na uwadze, że łatwiej jest ustawowo wyłączyć internet niż spalić wszystkie książki świata.

 

ŹRÓDŁA:

Zdjęcie pochodzi z serwisu www.pexels.com – licencja CC Zero.

The New Yorker | On censorship

The Culture Trip | The 10 most famous banned writers of all time

Twórca i redaktor bloga Kultura Masowa. Uwielbia twórczość Edgara Allana Poego i Salvadora Dali. Oprócz czytania książek, rysowania i oglądania filmów, wie co się dzieje na europejskich boiskach piłkarskich.

6 Comments on “Zakazane książki – Wybitni pisarze, którzy zmagali się z cenzurą”

  1. *Pottera 😛

    Cóż, czytałam tylko jedną (siedem? 😉 ) z wymienionych, na resztę przydałoby się jeszcze chwilę poczekać. To trochę śmieszne, przecież wiadomo, że jak czegoś zakazują, to ludzi będzie jeszcze bardziej do tego ciągnąć.

  2. Rushdie, nie “Rushide”, Nabokov, nie “Nobokov”. Trudno mieć zaufanie do wiarygodności tekstu, skoro nawet nazwisk nie potraficie napisać poprawnie…

      1. Nie chodzi o literówki tylko o idiotyzmy: Nazistów, kopie książek, najczęściej zakazywaną, przecinki, centrum cenzorskiej debaty, otrzymała 18. miejsce, zmieniła odbiór, poruszały tabu. Prowincjonalne życie miało złudzenia? Poza tym, nie wiadomo kto zakazywał.

        Tekst wygląda jakby napisał go pijany dziesięciolatek.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *